معرفی ابزار, نجاری

بررسی موتورهای سه‌فاز و تک‌فاز در ماشین‌های نجاری

ماشین نجاری سه فاز,موتور تکفاز نجاری,ماشین نجاری,موتور سه فاز

 کمتر ماشین نجاری وجود دارد که به‌نوعی از موتورهای الکتریکی در آن استفاده نشده باشد. در این نوشته به برتری‌ها و کاستی‌های موتورهای سه‌فاز و تک فاز نسبت به یکدیگر خواهیم پرداخت و این دو را بررسی و مقایسه می‌کنیم.

 قبل از ورود به مبحث موتورها توضیحی کوتاه از مفهوم واژه‌های سه‌فاز و تک فاز و فرایند تولید آن‌ها بیان می‌کنیم.

 

برق سه فاز چیست؟

انرژی الکتریکی در نیروگاه ها و به صورت سه فاز از نیروگاه تولید می شود. این انرژی پس از فرایند افزایش ولتاژ منتقل و با کاهش دوباره آن (توسط پست های سوئیچینگ) در شبکه مصرف کننده توزیع می شود.

به بیانی ساده تر سه فاز تشکیل شده از سه خط با ولتاژهایی برابر که در نیروگاه ها به صورت مستقیم و به همین گونه تولید می شود.

 

سه فاز و تک فا چیست

 

 اگر نگاهی به تیرهای برق کوچه و خیابان انداخته باشیم. تیرهایی بلندتری با سه رشته سیم می‌بینیم. این سه رشته سیم ولتاژی سه‌فاز با مقدار ۲۰.۰۰۰ ولت دارند که پس از کاهش توسط ترانس به سه فاز ۴۰۰ ولتی تبدیل خواهد شد که در کارگاه استفاده می‌کنیم.

 تیر برق‌های کوتاه‌تر با ۵ رشته سیم را می‌توانیم آخرین واحد توزیع برق بنامیم. این همان سیم‌هایی هست که برق سه فاز یا تک فاز کارگاه و خانه شما را تأمین می‌کنند.

 این ۵ رشته سیم را از بالا و به ترتیب ۱. سیم نول (زمین) ۲. سیم فاز اول (برق روشنایی معابر) ۳. سیم فاز اول (رشته ۲ و ۳ اختلاف ولتاژی با هم ندارند) ۴. فاز دوم ۵. فاز سوم نام‌گذاری می‌کنیم.

 بنابراین وقتی شما برق سه فاز در کارگاه خود دارید؛ یعنی یک کابل چهار رشته از تابلو برق اصلی کارگاه شما به سه رشته سیم ۳، ۴، ۵ برای فاز و به سیم ۱، برای نول به نزدیک‌ترین تیر برق یا تابلو توزیع وصل شده است.

 به بیانی دیگر در خطوط سه فاز (صنعتی و نیمه صنعتی و کارگاهی) ولتاژ بین هر یک از فاز ها ۳۸۰ ولت (این مقدار محاسباتی هست؛ ولی در عمل حدود ۴۰۰ ولت هست) و ولتاژ بین هر فاز و نول (زمین) ۲۲۰ ولت هست.

 

برق تک فاز چیست؟

برق تک فاز از کنار هم قراردادن نول و یکی از فازها (یکی از فاز های سه رشته فاز) به دست می‌آید. پس در برق تک فاز یک‌فاز و یک نول داریم. نول به زمین وصل بوده و خنثی و بدون برق است و فاز به شبکه وصل بوده و برق دار هست. مقدار این ولتاژ ۲۲۰ ولت هست (در کشورهایی استاندارد ۱۰۰ تا ۱۲۷ ولت و از ۲۲۰ تا ۲۴۰ ولت وجود دارد)

 

موتور الکتریکی القایی چیست؟

 موتور الکتریکی یک مکانیسم برای تبدیل برق به حرکت دورانی (موتور خطی نیز وجود دارد) است. یک موتور الکتریکی بر مبنای تولید میدان الکتریکی و عکس‌العمل ناشی از القای آن تولید حرکت می‌کند.

 از جمله پرکاربردترین موتورهای رایج در ابزار و ماشین‌آلات صنایع چوب می‌توان به موتورهای یونیورسال، براشلس، استپر، سروو، موتورهای دینامی تک فاز و سه فاز و… اشاره نمود.

موتور سه فاز,مزایا موتور سه فاز,معایب موتور سه فاز,موتور های دستگاه نجاری,قابلیت های موتور سه فاز نجاری,دستگاه نجاری

 

 موتورهای سه فاز و تک فاز در ماشین‌های نجاری که به دینامی هم مشهور شده‌اند از رایج‌ترین موتورهای در این صنعت هستند. تک فاز یا سه فاز نامیدن یک موتور در واقع اشاره‌ای است به منبع تغذیه آن. به این معنی که موتور تک فاز برای راه‌اندازی نیاز به برق تک فاز و موتور سه فاز نیازمند منبع برق سه فاز است.

 موتورهای تک فاز و سه فاز مشهور به دینامی در زبان تخصصی خود موتورهای القایی نامیده می‌شوند. موتورهای القایی از یک استاتور (قسمت ثابت یا بدنه موتور) با شیارهایی برای قرارگرفتن کلاف‌ها و یک روتور (قسمت گردان) تشکیل شده‌اند. روتور در این نوع معمولاً از نوع بدون سیم پیچی یا قفس سنجابی است.

 

موتور سه فاز چه برترهایی نسبت به نوع تک فاز آن دارد؟

ساختمانی ساده با استهلاک بسیار پایین

موتور های سه فاز ساختمانی بسیار ساده دارند. می توان گفت ساده‌ترین موتوری هست که بشر تا کنون ساخته است. موتور سه فاز به دلیل همین ساختمان ساده استهلاک بسیار پایینی دارد و تعمیر و نگهداری آن ساده تر است. همکارانی که در کارگاه خود دستگاهی با موتور سه فاز دارند حتماً این تفاوت را تصدیق خواهند کرد.

سادگی موتور های سه فاز القایی به قدری هست که شرکت بزرگی مانند تسلا در ماشین های برقی خود از این نوع موتور استفاده می کند.

 

بدون نیاز به راه اندازی اولیه

 موتورهای سه فاز القایی بر خلاف عمو زاده‌های تک فاز خود نیاز به هیچ‌گونه مکانیسمی برای راه‌اندازی نداشته و خود راه‌انداز هستند.
به دلیل وجود سه فاز مجزا با مقدار عددی یکسان و اختلاف‌فاز زمانی ۱۲۰ درجه‌ای در یک موتور سه فاز برآیند نیروها جهت گرداندن محور موتور همیشه یک عدد مثبت است؛ بنابراین نیازی به راه‌اندازی اولیه موتور بر خلاف موتورهای تک فاز نیست.

کارایی بالاتر و قیمت ارزان‌تر

موتورهای سه فاز گشتاور اولیه و گشتاور نقطه کار بیشتری نسبت به موتورهای هم رده تک فاز خود دارند. به بیانی ساده‌تر یک موتور سه فاز با مشخصاتی برابر با نوع تک فاز خود؛ حجم، وزن و در نتیجه قیمتی کمتر خواهد داشت.

 

کاستی های موتور سه فاز چیست؟

 شاید بتوان بزرگ‌ترین کاستی موتور سه فاز القایی را نیازمند بودن آن به منبع برق سه فاز دانست. باتوجه‌به برخورداری مصرف‌کنندگان خانگی از برق تک فاز و عدم دسترسی همگانی و آسان به برق سه فاز امکان استفاده از این موتورها محدود به کارگاه‌ها و صنایع شده است.

 همچنین موتورهای سه فاز القایی نیاز به سیستم راه‌اندازی و محافظتی گران‌تری نسبت به انواع تک فاز دارند. در اندازه‌های برابر تابلو برق موتور سه فاز گران‌تر از تابلو برق نوع تک فاز آن است.

مزایای موتور های تک فاز چیست؟

بزرگ‌ترین مزیت موتورهای تک فاز القایی در مقایسه به سه فاز القایی امکان استفاده همگانی‌تر آن است. همچنین موتورهای تک فاز برای راه‌اندازی یا محافظت تابلو برق ارزان‌تری نیاز خواهند داشت.

 

کاستی های موتور های تک فاز چیست؟

 در مقایسه با موتور سه فاز القایی حجم و وزن بالاتر و قیمت بیشتری دارند. موتورهای تک فاز القایی بر خلاف نوع سه فاز خود راه‌انداز نبوده و نیاز به یک سیستم جانبی برای راه اندازی اولیه موتور دارند.

 موتورهای تک فاز القایی به دلیل داشتن همین سیستم راه‌انداز استهلاک بیشتری دارند. تجربه نشان داده در ماشین‌های نجاری دارای موتور تک فاز خازن یا سیم‌پیچ راه‌انداز این موتورها هر از چند گاهی سوخته و نیاز به سیم‌پیچی دوباره تمام موتور خواهیم داشت که نسبت به موتورهای سه فاز استهلاک را بسیار بالاتر خواهند برد.

 موتور تک فاز القایی در اندازه برابر دارای گشتاور راه اندازی و گشتاور کار پایین‌تری نسبت به تک فاز هستند. هنگام کار صدای بیشتری تولید کرده و نرمی کار موتورهای سه فاز را ندارند.

 پ.ن: گشتاور هیچ رابطه‌ای به تعداد دور موتور نداشته و از جنس نیرو است. می‌توانیم به‌صورت ساده معادل باقدرت محور موتور برای به حرکت در آوردن بار روی آن قرار دهیم. هر چه عدد گشتاور بیشتر باشد آن موتور قدرت بیشتری در چرخاندن محور موتور دارد. گشتاور مانند نیرویی است که به پدال دوچرخه وارد می‌کنیم.

 

تشخیص موتور تکفار و سه فاز

در بسیاری از ماشین های نجاری از نخستین پرسش های خریدار در مواجهه با موتور های القایی استفاده شده در آن تک فاز یا سه فاز بودن موتور است.

 

تشخیص ظاهری موتور های القایی تک فاز

 موتورهای تک فاز و سه فاز در ظاهر شبیه به هستند؛ اما با اندکی تفاوت! موتورهای تک فاز باتوجه‌به نیاز به راه‌انداز که معمولاً در ماشین‌های نجاری از نوع خازنی است، یک یا دو خازن استوانه‌ای‌شکل در بیرون پوسته موتور قرار دارد.

 در نمونه‌های کوچک‌تر موتورهای تک فاز القایی این خازن می‌تواند در جعبه کلم موتور نیز جاگذاری شود.

 پ.ن: راه اندازی خازنی در دو نوع تک خازن و دو خازنی وجود دارد. همچنین خازن می‌تواند دائم کار بوده و در مدار باقی بماند یا اینکه پس از راه اندازی توسط سوئیچ‌های گریزازمرکز از مدار جدا شود. در نظر داشته باشید جنس این دو خازن متفاوت بوده و در صورت استفاده هر یک جای دیگر خازن داغ شده و خطر انفجار خواهد داشت.

 موتورهای تک فاز با راه اندازی فاز شکسته و یا انواع قطب چاک‌دار فاقد خازن هستند؛ اما باتوجه‌به کاستی‌هایی که دارند در ابزار نجاری استفاده نخواهند شد.

 ترفند دیگر تشخیص تک فاز بودن یک موتور القایی توجه به کابل تغذیه آن است. کابل تغذیه موتورهای تک فاز، تک زوج و شامل حداقل دو عدد سیم برای فاز و نول موتور است. طبق استاندارد ایمنی این کابل باید شامل سه سیم باشد. دو سیم برای فاز و نول و سیمی دیگر با رنگ ترکیبی سبز و زرد برای اتصال بدنه و جهت اتصال به سیستم ارتینگ وجود دارد.

 موتورهای تک فاز در مقایسه با سه فاز هنگام کار صدای بیشتری تولید می‌کنند که در صورت قرارگرفتن کنار یکدیگر و مقایسه دقیق کاملاً محسوس خواهد بود.

 

تشخیص ظاهری موتور های القایی سه فاز

 موتورهای سه فاز فاقد سیستمی جهت راه اندازی هستند و بر خلاف نوع تک فاز اشاره شده خازن یا عنصر اضافی دیگری روی بدنه ندارند.

 موتورهای سه فاز دارای حداقل یک کابل ورودی سه‌تایی جهت تغذیه هستند. این سه به فاز های R,S,T موتور متصل خواهند شد. در صورت استفاده از همان کابل برای سیستم ارتینگ از کابل دو زوج (۴ سیم) استفاده می‌شود.

 معمولاً موتورهای کمتر از ۳ اسب بخار سه فاز دارای یک کابل برای تغذیه موتور هستند و بزرگ‌تر از آن دو کابل جهت مصرف دستگاه دارند (جهت راه اندازی ستاره مثلث).

 در نمونه‌های دیگر موتورهای القایی سه فاز می‌توانید سه یا حتی چهار کابل تغذیه ببینید. معمولاً موتورهایی مانند دالاندر این‌گونه طراحی می‌شوند. موتورهای سه فاز دارای تابلو برق پیچیده‌تر و گران‌تری نسبت به انواع تک فاز خود هستند که می‌تواند از راه‌های تشخیص آن باشد.

 

موتور سه فاز,مزایا موتور سه فاز,معایب موتور سه فاز,موتور های دستگاه نجاری,قابلیت های موتور سه فاز نجاری,دستگاه نجاری

 

پلاک در موتور های القایی

علاوه بر مطالب اشاره شده در بالا، بهترین و استانداردترین روش ممکن برای شناخت یک موتور توجه به پلاک مشخصات موتور القایی است.

 

 

موتور سه فاز,مزایا موتور سه فاز,معایب موتور سه فاز,موتور های دستگاه نجاری,قابلیت های موتور سه فاز نجاری,دستگاه نجاری

 

این پلاک به‌صورت فلزی و پرچ شده روی موتور قرار می‌گیرد (در مدل‌های کوچک تک فاز ممکن است پلاک نداشته و زیر درب جعبه کلم موتور مشخصات و دیاگرام موتور چاپ یا حک شده باشد).

 

موتور سه فاز,مزایا موتور سه فاز,معایب موتور سه فاز,موتور های دستگاه نجاری,قابلیت های موتور سه فاز نجاری,دستگاه نجاری

 

لطفا پرسش ها و تجریبات خود با موضوع موتورهای سه فاز و تک فاز در ماشین هاین نجاری را در دیدگاه های این مطلب بیان کنید.

 

منبع: آیچوب

 

35 نظر در “بررسی موتورهای سه‌فاز و تک‌فاز در ماشین‌های نجاری

  1. قاسم گفت:

    سلام وقتتون بخیر 🌼
    ممنون بابت این همه اطلاعات و لطفتون به مخاطبتان
    من تازگی یه اره فلکه رمش سه فاز خریدم ولی برق کارگاهم تک فازه
    میخواستم بدونم آیا میشه بدون اینکه موتور دستگاه رو عوض کنم با همین برق تک فاز استفاده کنم چون تا جایی که امکان داشته باشه نمیخوام موتورش رو عوض کنم

    چون یکی از دوستان میگفت اگر براش اینورتر بذاری میشه با همون برق تک فاز استفاده کرد

    آیا همچین چیزی ممکنه؟!

    ممنون از پاسخگویی شما 🌿

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      با اینورتر بله
      باید مصرف موتور را هم لحاظ کنید در کاربردی دستگاه و خرید اینورتر تک به سه

  2. ولی گفت:

    سلام و خسته نباشید
    موتور دستگاه خراطی چند دور باید باشد؟

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      کاملا بستگی به طراحی شما دارد و نوع مکانیزم تغییر دور

  3. محمد حسین گفت:

    اشتباه گفتی که مهندس جان؛ در حالت ستاره برق 380 ولت باید بهش بدیم؛ و در حالت دلتا یا مثلث باید برقسه فاز 220 ولت بهش اعمال کنیم؛

    1. آیچوب گفت:

      در حالت star که یک طرف هر بوبین به هم متصل هست و نقطعه خنثی ایجاد می کنه که برای استیبل شدن ولتاژ اون رو زمین می کنند
      بنابراین نقش نول رو بازی می کنه. وقتی سه سر دیگر به سه فاز و سر دیگر اون به نول متصل باشد هر مجموعه کلاف 220 ولت خواهد بود
      در حالت delta روی هر کلاف ولتاژ خط خواهیم داشت که معادل 380 ولت محاسباتی و حدود 400 ولت حقیقی خواهد بود

  4. علیرضا گفت:

    سلام من برای انجام کاری از یک موتور ۱.۵ اسب تک فاز استفاده میکنم میخواستم بدونم
    1_ چطور از یه موتور سه فاز استفاده کنم (یعنی دقیقا چه تجهیزاتی لازمه؟)
    2_و با چه قدرتی استفاده کنم (کلا نسبت تبدیل چه قدره؟)

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      با همان توان و دور تهیه کنید

  5. Mohhamd گفت:

    سلام خسته نباشید
    روپلاک اره دورکن سه فاز 6.35KWخورده
    روپلاک اره دورکن تک فاز 26KW خورده
    میخواستم بدونم این برای قدرت دینام هست یا مصرف برقش
    ممنون ازراهنمایی تون

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      پلاک خوانی رو اشتباه انجام دادید در یکی از دو حالت
      26 کیلووات برای دورکن سه فاز زیاد هست
      روی پلاک اره دورکن مصرف دورکن نوشته میشه. دور کن ممکنه سیستم لیفت و تیتل برقی داشته باشه یا تغییر دور برقی یا بردالکترونیک و ..
      اون عدد مجموع مصرف اینها هست اگه همه با هم کار کنند همزمان

  6. رضا گفت:

    ۵
    سلام و عرض ادب رضا هستم بی نهایت ممنونم اگر پاسخ بفرمایید گشتاور یک الکتروموتور تک فاز بیشتره با یک الکتروموتور سه فاز اگر هر دو الکتروموتور. هم دور. و (( سه )) کیلو وات باشند ?

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      هرچقدر توان بیشتر باشد گشتاور خروجی بیشتر است و هیچ ارتباطی با دور موتور ندارد
      در توان های برابر یک موتور سه فاز کوچکتر و سبک تر هست نسبت به تکفار

      1. رصا گفت:

        سلام و‌ درود یعنی موتور سه فاز از یک موتور تکفاز با یک دور و یک توان مشابه و یک اندازه گشتاورش کمتره ?چقدر کمتره ?
        چون من دستگاه اره فلکه چهل دارم با موتور دو اسب در زمان کار اگر کمی فشار بش وارد کنم می ایسته البته به دلایلی چون نو زیر زمین خانه استفاده میکنم برای جلوگبری از نکشیدن آمپر موقع راه اندازی و ضربه وارد نشدن به وساایل خانه اینورتر تک فاز به سه فاز گذاشتم سر راهش که آهسته وارد مدار بشه

        1. آیچوب گفت:

          موتور سه فاز در توان برابر با تکفاز وزن و حجم کمتری داره
          دور هیچ ربطی به توان خروجی موتور نداره
          اگر تکفاز با سه فاز شما حس می کنید توان لازم رو نداره توان بیشتری تهیه کنید با ثابت بودن دور
          قبل از هر چیز باید ببینید اره فلکه شما به خوبی تامین می شود از کنتتور برق یا خیر

  7. امیر گفت:

    سلام
    روی مشخصات یه اره میزی نوشته شده 230V 50Hz یعنی سه فاز یا تک فاز؟
    توان هم 1500W

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      تکفاز هست
      تا 250 ولت هم معمولا مشکلی نخواهد داشت

  8. علی گفت:

    دینام 4 اسب گذاشتم اما هنگام برش چوب تیغه برش خم شده و چوب را یکنواخت نمیبرد دلیل چیست؟

    1. آیچوب گفت:

      مشکل از دینام نیست. دستگاه رو باید کالیبره کنید. یعنی طوری ساخته می شد که قابلیت کالبیره و تنظیم دستگاه در مواقع چنین خطاهایی رو به شما بده
      فلکه را به عقب بکشید و تیغه را سفت کنید. میزان باردهی به تیغه رو هم کمتر کنید.
      4 اسب برای گردبینه های قطر کم مناسب هست و برای کارهای صنعتی موتور های سه فاز توان بالا نیاز دارید.

  9. علی گفت:

    سلام قدرت دینام یک اره رام باید قدر باشد.

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      از نمونه های موجود با توجه به اندازه فلکه نمونه برداری کنید

      1. علی گفت:

        2 متر پهنا دارد رینگ 14 ماشین برای ارە رام گذاشت

        1. آیچوب گفت:

          4 اسب تکفاز یا سه فاز 1440 دور بگیرید مناسب هست
          موتور های بزرگتر نیاز به فلکه فلزی دارد

  10. مصطفی گفت:

    سلام موتور تکفاز بالابر دارم سربندیش را باز کردم سربندیش به هم ریخت الان با جابه جا کردن سیمها، موتور بدون خازن هم کار میکند دلیلش را میخواستم بدونم ممنون

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      موتور تک خازن بوده با دو خارن؟

  11. Mojtaba گفت:

    سلام . یه موتور تکفاز داریم که سه سیم از تخته کلمش خارج شده چگونه تشخیص بدیم که اسم هر سیم چیه مثلا کدومش کامه وکدومش…

    1. آیچوب گفت:

      سلام مجتبی
      زیر درب جعبه کلم موتور یا در کنار پلاک موتور دیاگرام برداری اتصالات موتور ترسیم شده است
      با اهم سنجی می توانید بوبین های راه انداز و اصلی را پیدا کنید
      راه انداز مقاوت اهمی بیشتر و راه انداز کمتر نشان می دهد.
      معمولا از خازن های دائم کار در موتورهای کارگاهی استفاده می شود ( نوع تک فاز) که ساختمان ساده تری دارند.

  12. امین گفت:

    سلام. موتور برقی اره میزی های نجاری از نوع خانگی از کدام نوع است ؟
    لطفا مثال بزنید

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      چیزی با نام اره میزی خانگی نذاریم.
      اره میزی یک ابزار مهنذسی شذه هست و ساخت خانگی آن بذون به خطر انذاختن کاربر ممکن نیست

  13. علیرضا گفت:

    تشکر از مطلب خوبتان♥…

  14. علی گفت:

    سلام
    برای راه اندازی یک اره فلکه با برق تک فاز، چه نوع دینامی احتیاجه؟
    حداقل مشخصات رو میشه بفرمایید؟؟؟
    میخوام یه کارگاه کوچیک خونگی راه بندازم
    ممنون میشم راهنمایی بفرمایید

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      یک موتور ۴ اسب ۱۴۴۰ دور

      1. Mohamad Kf گفت:

        سلام
        میخوام اره دور کن نجاری بخرم در کل بهتره ۳ فاز باشه یا تک ؟
        داخل کارگاه برق ۳ فاز و تابلو هم دارم
        برشم زیاده و بیشتر کارام ام دی اف ۳۲ میل به بالا

        1. آیچوب گفت:

          درود بر شما
          بدون شک سه فاز بهتره

  15. کیوان گفت:

    سلام وخسته نباشیدببخشیدیه سوال داشتم وقتی روپلاک موتوراونجایی که مشخصات برقشانوشته نوشته باشه۳۴۰/۲۲۰یعنی چی یعنی هم سه فازکارمیکنه وهم تک فاز؟؟؟

    1. آیچوب گفت:

      سلام
      ۲۲۰/۳۸۰ نوشه شده.۳۴۰/۲۲۰ درست نیست.
      خیر. نشان می دهد که این موتور سه فاز است. این دو عدد مربوط به نوع اتصال است. در اتصال ستاره در موتور نهایتا ولتاژ ۲۲۰ ولتی داریم ( ولتاژ اعمال شده به هر دسته کلاف در هر فاز موتور) و در حالت دلتا یا مثلث ولتاژ ۳۸۰ ولتی به آن اعمال می شود.

برای ثبت نظر لطفا وارد اکانت خود شوید ( عضویت رایگان است )

[dm-modal]